Harman Nielsen schrijft met Vrouw met litteken een zelfstandig te lezen vervolg op Impasto dat in 2008 verscheen. Daniel, voorheen diplomaat en nu fulltime kunstschilder en de ik-verteller, wordt tijdens zijn werk gestoord door Suzanne. Ze kennen elkaar van vijftien jaar geleden toen ze een korte affaire hadden in Sarajevo (Impasto), waar zij als juriste betrokken was bij een dodelijk ongeluk van een vrouw die Daniel heeft geschilderd.
Daniel laat geen emotie zien wanneer hij Suzanne binnenlaat, of het moet het obsessieve schoonwrijven van de olieverf van zijn handen zijn. ‘”Je hoeft dit niet te doen,” zegt ze, op twee passen van mijn drempel en met haar rug bijna tegen de balustrade van de galerij, alsof ze erop rekent dat ze dadelijk weer zal moeten vertrekken. Ik sta in de gang, achter de deurmat, terwijl ik nog verf van mijn handen wrijf met de doek die ik ongeduldig van de ezel heb gepakt toen de bel ging.’ Een mooi voorbeeld van show, don’t tell. De ex-geliefden zijn duidelijk aan elkaar gewaagd, zonder veel woorden hernieuwen ze de vriendschap, die eigenlijk verdergaat waar hij destijds werd afgebroken: in bed.
Onderzoek
Suzanne komt met een missie. Ze heeft zijn hulp nodig. In Vrouw met litteken is er, net als in Impasto, ook een vrouw die na een ongeluk overlijdt. De vrouw van nu, Antonia van Staveren, beheerde in Den Haag een safe-house voor de AIVD, waar diplomaten of ambtenaren even konden onderduiken. Maar ze dreef er ook een bordeel en gaf bloemschikcursussen, als dekmantel. Wanneer Antonia van Staveren dood onderaan de trap van haar huis gevonden wordt, is er een verband met de zelfmoord van de schijnbaar onbeduidende ambtenaar Leonard Heemskerk, werkzaam voor de AIVD. Hij zou Huize Constance meermalen bezocht hebben.
Daniel en Suzanne luisteren bij Gijs, eveneens oud-diplomaat en jurist en vriend van Suzanne, naar de bandopname waarin twee ambtenaren van de AIVD en BZ de zaak rond de ‘toevallige’ dood van de twee mensen uitleggen. De financiën en begrafenis van Antonia van Staveren worden afgehandeld door een majoor met onberispelijke staat van dienst. Suzanne krijgt de opdracht om het juridische deel voor haar rekening te nemen. ‘”Vragen jullie dus van me om een onderzoek te starten? Naar wat jullie hebben gedaan?” “Niet echt. Niet een onderzoek in eigenlijke zin en niet zo zeer naar wat wij hebben gedaan, Suzanne.” Joost Hofman. Hij schraapt zijn keel. “Volgens ons is onze positie namelijk juridisch over het geheel genomen in wezen gezond en bovendien vinden we dat de hele kwestie uit het oogpunt van veiligheid verder beter kan worden vergeten. Maar dat ene punt, Felix zei het al, blijft.”’ Dat ‘ene punt’ is de aanleiding voor dit verhaal, dat als thriller wordt aangekondigd, maar eerder een psychologische roman is. Hoewel Suzanne net haar ontslag heeft ingediend, raakt ze zo gefascineerd door het verhaal van Antonia van Staveren dat ze deze schijnbaar gewone vrouw beter wil leren kennen, de opdracht aanneemt en Daniel erbij betrekt. Waar haar fascinatie precies vandaan komt, blijft onduidelijk, zoals ook elders in het verhaal de lezer bepaalde aannames moet accepteren.
Na het bezoek aan Gijs rijden Daniel en Suzanne met de sleutel van Antonia’s huis in Suzannes eend (Deux Cheveaux) naar Huize Constance. Die eend is wel een apart detail, welke juriste van middelbare leeftijd rijdt er nog in een eend, en zou de jongere lezer sowieso een beeld hebben bij deze auto? Het doet niet ter zake in het verhaal, maar het zorgt beslist voor sfeer en wellicht zegt het iets over Suzanne.
Waarom zij Daniel betrekt bij haar onderzoek is omdat hij als kunstschilder beter zou kunnen kijken. En dat doet hij inderdaad, op een heel andere manier dan Suzanne. Bladzijden lang lopen de twee door het verzorgde huis en de goed onderhouden tuin met bloemenborders van Antonia van Staveren. Daniel doet minutieus verslag, terwijl ze de haar fataal geworden monumentale trap zo lang mogelijk vermijden. Antonia van Staveren hield van bloemen, overal staan grote boeketten. Het huis is duidelijk ingericht voor bloemschikcursussen, maar dat blijkt voor tweeërlei uitleg vatbaar. De ruimtes zijn ook ingericht om je intiem in te kunnen terugtrekken. En zijn de laag geplaatste kranen in de grote badkamer bedoeld om emmers met bloemen bij te vullen, of dienen ze als gemak voor de meisjes om zich van onderen te wassen? Daniel ontdekt andere zaken dan Suzanne, zoals een doos ‘voor de helft gevuld met in glanzend wit plastic verpakte condooms.’ Waarover hij de snedige opmerking maakt: ‘Alles voor het bloemschikken is voorhanden, dus ook een voorraad van de onmisbare rubber omhulsels waarmee wordt voorkomen dat tere bloemstengels hun kostbare sappen verliezen, waarna ze slap zouden hangen.’
Beelden van Antonia
De roman beslaat slechts twee dagen. Daniel en Suzanne gaan er vol in, maar hun aannames over hetgeen gebeurd zou kunnen zijn komen hier en daar wat uit de lucht vallen. Zoals de code voor de brandkast, en het grote geheim: het litteken dat Antonia van Staveren met zich meedroeg. Door haar fotoalbum bladerend trekt juriste Suzanne vlotweg de juiste conclusies.
Ze bezoeken de achterbuurvrouw, een bloemenwinkel, de weduwe van de suïcidale ambtenaar van Buitenlandse Zaken die een bezoeker van Huize Constance was, en de huisarts. ‘”Ik wilde die huisarts maar bellen voor een afspraak. Tenzij jij vindt dat we voldoende weten. Kun je haar zien, Daniel?” Ik blijf staan en kijk naar de immense kalkwitte achtergevel, maar terwijl ik zopas alleen aan de keukentafel zat, werd me al duidelijk dat ik me Antonia nu wel in Huize Constance kan voorstellen: lang en bleek, met donker haar en grote donkere ogen omgeven door tinten groen, rood en grijs, terwijl ze traag dwaalt van haar kas naar haar piano en zich herinnert dat ze als meisje inschikkelijk met zich liet sollen waarna ze er geld voor vroeg…’ Bij de huisarts, die een bijzonder verhaal vertelt over lotsbestemming, vallen de beelden in Daniels hoofd samen. Hij ziet het schilderij dat hij van Antonia van Staveren zal maken al voor ogen.
Later die dag doen ze aan Gijs uitgebreid verslag van hun wederwaardigheden. Het is Gijs die hier de uiteindelijke, juiste conclusies trekt en de dader bij hem thuis uitnodigt. Opnieuw via een bandopname, worden Daniel en Suzanne – en de lezer – tot in de details op de hoogte gesteld van het wel en wee van de dader, die ook slachtoffer is. De onthulling komt eigenlijk niet als een verrassing. Het is zijn motief dat het verhaal een diepere psychologische laag geeft, met als belangrijke thema’s liefde, eenzaamheid, verlies en verlangen.
Doordat Vrouw met litteken vanuit Daniels perspectief wordt verteld, tonen sommige personages vlakke emoties. Het plot is wat vergezocht, omwille van de vaart worden enkele vlotte aannames gedaan. Desondanks is het een aangenaam verhaal dat een paar mooie beelden op het netvlies achterlaat en een uitnodiging om ook Impasto te lezen.
