In De Gloed van Annemarie de Gee wordt een 36-jarige vrouw – tevens verteller van het verhaal – met zichzelf geconfronteerd nadat er een riviercruiser met vluchtelingen is aangemeerd voor haar huis. Er volgt een eindeloze stroom van filosofische gedachten waarin de verteller zich een moraal probeert te vormen. De lezer wordt meegenomen in een innerlijke strijd in de vorm van een ‘Stream of Consciousness’. De vrouw heeft duidelijk bepaalde visies over wat goed en fout is en voelt zich schuldig over haar eigen opvattingen.
Dat ze de vluchtelingenboot niet voor haar huis wil hebben, wordt al snel duidelijk. Ze houdt de vluchtelingen nauwlettend in de gaten en kijkt regelmatig, ook ’s nachts, obsessief door de sterrenkijker van haar zoon naar de riviercruiser. Waardoor de vraag opkomt wie nu wie parasiteert. Ze leeft in een ivoren toren van burgerlijke rijkdom, met buren die ze persoonlijk kent, uitzicht op de Leeghwaterplas en heeft kennelijk alle tijd van de wereld. Naarmate het verhaal vordert, groeien haar twijfels en daarmee de verwarring.
Moeder als indringer
Het hoofdpersonage wordt telkens in andere woorden beschreven: als vrouw, dochter, moeder. Nooit wordt ze bij naam genoemd. Alsof ze alleen in een functie bestaat. De lezer komt niet bijster veel van haar te weten, behalve dat ze vriendinnen, een man, zoon, en moeder heeft. Met die laatste is haar relatie moeizaam. Haar moeder lijkt te pas en te onpas binnen te vallen, als een soort indringer, en zich met allerhande zaken te bemoeien, zoals het weggeven van oud speelgoed en meubels aan de vluchtelingen. De vrouw kijkt ernaar en denkt erover na. Haar moeder spoelt over haar heen, maar zich erover uitspreken doet ze nauwelijks. De moeder en dochter zijn daarin tegenpolen: alles wat de vrouw niet doet, doet haar moeder wel.
Andere personages worden met slechts een voorletter aangesproken. Zoals O., een journaliste die een reportage maakt over de vluchtelingen en zelf als kind ook gevlucht is. Over haar komt de lezer nog het meest te weten. Ze vertelt haar verleden aan de vrouw en krijgt zo een gezicht, een eigen verhaal. Al moest ze zichzelf wel naar binnen wurmen. Ook zij maakt inbreuk op de privacy van de vrouw. ‘Ze wil de deur sluiten maar O. zet een voet op de drempel. De twee vrouwen kijken elkaar aan. Dan laat de een de ander binnen omdat ze niet anders kan.’ Het contrast tussen O. als standvastige indringer en de vrouw kan niet groter zijn. Later trekken ze vaker met elkaar op, al bloeit het niet op tot een echte vriendschap.
Wat is haar werkelijkheid
Thema’s zijn er in overvloed, niet alleen de vluchtelingencrisis, maar ook feminisme, de klimaatcrisis en kapitalisme. Allemaal thema’s waarover de verteller filosofeert. Het voelt soms wat veel en rijst de vraag: legt ze zichzelf niet te veel op? Ze heeft in bepaalde dingen een erg sterk moralistisch gevoel. Zelfs over het bakje yoghurt dat ze eet vraagt ze zich af ‘of het mag, of het eten van yoghurt nog te rechtvaardigen is tegenwoordig, met de koeien en de overproductie van melk en zo.’ Ze geeft aan dat er zoveel gedachten zijn die niets verklaren. ‘Ik ben ze niet de baas, ze stromen maar door me heen.’ De vrouw lijkt haar eigen gedachten maar niet te kunnen ordenen. ‘Met iedere daaropvolgende dag groeide de discrepantie tussen een wakend zelf, dat ze samen met J. vormgaf, en een slapend zelf’. […] ‘Iedere nacht terugkeren naar iets wat lang en breed voorbij is laat zijn sporen na. Het geeft te denken wat we eigenlijk nog onder de werkelijkheid verstaan.’ Zinnen als deze laten de lezer nog meer twijfelen. Wat is haar werkelijkheid eigenlijk?
‘Scherpstellen, dichterbij komen tot aan het water. Ik wil de gloed door het raam zien branden’. Soms zou je willen dat de vrouw haar eigen gedachten wat scherper stelt. Voor een intellectuele vrouw voelt ze erg chaotisch waardoor het hele verhaal met stukken lastig te volgen is. Er zijn veel onbeantwoorde vragen. Het verhaal speelt zich af in haar eigen huis, ze heeft geen baan en heeft overduidelijk veel tijd om na te denken. Het lijkt of ze mentaal niet in balans is. Een zin als: ‘Klaarblijkelijk heeft ze alle realiteitszin verloren, in beide handen afgescheurde delen van planten. Een klassieke protagonist die grip verliest’, lijkt dat te bevestigen.
Alles werkt aanstekelijk
Waarom heeft deze vrouw zoveel tijd omhanden? Waarom gaat zij niet naar haar werk? Wie is deze vrouw eigenlijk? Waarom zitten er hiaten in haar geheugen en zit ze daar aan die keukentafel over na te denken? En waarom heeft ze zoveel verontrustende dromen over Mark Rutte? De twijfelende vrouw laat uiteindelijk de lezer ook twijfelen, het werkt aanstekelijk.
Hoewel de thema’s maatschappelijk relevant zijn, worden de personages en de ontwikkeling van de hoofdpersoon niet volledig uitgediept en dat maakt het verhaal niet overtuigend. Dat is jammer, want het stellen van ongemakkelijke vragen over privileges, xenofobie en fragiele grenzen van onze moraal vergt moed. Iets wat je dit personage zou gunnen. Het mist de emotionele impact die de onderwerpen die ze aanhaalt eigenlijk verdient. Mocht het boek willen aansporen tot zelfreflectie, is dat slechts voorbehouden aan degenen die haar gedachtestroom herkennen en kunnen volgen. Verder blijft het giswerk.
