Oogst week 11

Nachtschrijver gaat over Hannah, restaurator in het Rijksmuseum. Het is haar werk schilderijen te ontdoen van troebel vernis om de oorspronkelijke kleuren en details tevoorschijn te halen. Per toeval stuit ze op het werk van een blind geworden Friese dichter. Als ze hem hoort voordragen tijdens een poëziefestival weet ze dat ze deze man wil ontmoeten. Ze voelt een sterke verwantschap met hem, met de manier waarop hij in zijn geheugen door veertig jaren duisternis heen moet graven om daaronder weer bij het licht en de kleuren te komen, de beelden uit zijn jeugd van het Friese oerlandschap waarin ook Hannah opgroeide. Ze besluit hem achterna te reizen naar het waddeneiland, waar hij iedere zomer kampeert en stuurt aan op een ontmoeting. In intieme gesprekken verkennen ze de werking van het geheugen, de verbeelding en het scheppingsproces.

Over de reisboeken van Jannie Regnerus De volle maan als beste vriend (over Mongolië) Het geluid van vallende sneeuw (Japan), schreef Karel Wasch hier op LN: ‘mooie verteltrant, loepzuivere observaties en verstilde gedachten.’ Dat wekt grote verwachtingen voor Nachtschrijver.

Pat Shipman, heeft al enkele biografieën op haar naam staan (De ontbrekende schakel, (het levensverhaal van Eugène Dubois, de Nederlander die het gelijk van Darwin bewees) en De gestolen vrouw over het bijzondere leven van Lady Florence Baker, ‘van haremmeisje tot ontdekkingsreizigster ’). Daarnaast schreef ze boeken op haar eigen vakgebied, de antropologie.

Haar meest recente boek gaat over Mata Hari. In 2017 is het honderd jaar geleden dat Mata Hari tijdens de Eerste Wereldoorlog ter dood werd veroordeeld op beschuldiging van spionage. De van oorsprong Friese danseres en maîtresse van veel hooggeplaatste officieren en ambtenaren leidde een dubbelleven. Eén als Margaretha Zelle en één als de oriëntaalse Mata Hari, en beide levens kenden verschillende waarheden.

Over Mata Hari was al een en ander bekend. Pat Shipman is de eerste biograaf die veel aandacht besteedt aan haar Nederlandse jeugd, haar mislukte huwelijk en verblijf in Nederlands-Indië en de tragische lotgevallen van haar kinderen. Gebeurtenissen die de basis legden voor haar latere turbulente leven.

En dan tot slot een beetje een vreemde eend in de bijt, lijkt het op het eerste gezicht. Wat doet een boek over syfilis op Literair Nederland?

Maar dan blijkt dat het eigenlijk een gedicht is, geschreven door Girolamo Fracastoro (1483) en gepubliceerd in 1530 dat geroemd wordt als een van de grootste dichtwerken uit de geschiedenis.
Fracastoro schreef het naar aanleiding van een grote syfilisepidemie in Europa in 1495 en beschrijft de vermeende oorzaken en behandeling van deze, toen nog onbekende ziekte.

De helft van het werk bestaat uit twee epische gedichten waarin Fracastoro een reis beschrijft naar de onderwereld, waar een zieke herder genezen wordt door nimfen die hem dopen in een kwikhoudende rivier. Daarna volgt een epos over de reis van Columbus, die terechtkomt op het eiland Hispania, waar de ziekte endemisch is en de koning in een schitterende monoloog uitlegt hoe de ziekte als straf van de zonnegod het eiland heeft getroffen. Dit deel heeft een mythologisch karakter, geïnspireerd op Vergilius en Ovidius.
Fracastoro eindigt met een wetenschappelijke verhandeling over de ziekte in proza.

Syfilis, of de Franse ziekte is uit het latijn vertaald door de internist Julius Roos, die na zijn pensionering Latijn studeerde.