Oogst van de week 20

Door Boris van de Woestijne

Bitterzoet Indië gaat over ‘onze’ herinneringen aan Indië en laat verschillende manieren zien waarop Nederlands Indië wordt uitgebeeld. Of zoals het door de auteur wordt verwoord: ‘Nederlands-Indië is voorbij, maar we zijn nog lang niet klaar met tempo doeloe. Daarvan getuigt de gestage stroom van verhalen, beelden en herinneringen die na het verlies van de kolonie op gang is gekomen en nooit meer is opgehouden.’

Indië en zeker fotoboeken uit Indië zijn – op een goede manier – inderdaad nostalgisch. Het beeld van Indië dat wij hebben uit de boeken en foto’s van Rudy Kousbroek is mijn favoriet. In Fotosynthese schrijft hij: ‘het onvergetelijke huis Zeelandia aan het Tobameer. Hoe langer ik er naar kijk hoe sprookjesachtiger het wordt.’ Dat is precies de kracht. Wie foto’s van Indië bekijkt, bij Kousbroek maar ook in de mooie boeken van Rob Nieuwenhuys (Met vreemde ogen, Baren en oudgasten en Komen en blijven) of bij Cas Oorthuys (Een staat in wording), moet de woorden van Kousbroek beamen: hoe langer je er naar kijkt, hoe sprookjesachtiger het wordt.

Wat mij daarnaast interesseert is hoe de sprookjesachtige beelden van het oude Indië passen in het beeld van het hedendaagse Indonesië. Ik zal niet de enige zijn die op een vakantie aldaar verwachtingsvol op zoek ging naar het sprookjesachtige huis Zeelandia en me vertwijfeld afvroeg welk van de flatgebouwen het was. Ik zou graag een boek zien met dubbelportretten. Plekken uit de verleden en het heden.
Bitterzoek Indië, Herinnering en nostalgie, Pamela Pattynama, Prometheus/Bert Bakker, 302 pagina’s, € 24,95.

Van Joseph Roth verscheen Vlucht zonder einde in de vertaling van Elly Schippers. Van de uitgever: ‘Vlucht zonder einde beschrijft de odyssee van Franz Tunda, officier in het keizerlijke leger tijdens de Eerste Wereldoorlog. Tunda ontsnapt uit krijgsgevangenschap en komt terecht in de chaos van de Russische Burgeroorlog, raakt betrokken bij de communistische avant-garde en zoekt zijn toevlucht in de armen van een mooie Georgische vrouw. Pas na allerlei omzwervingen keert hij vanuit Siberië terug naar Wenen, maar in de tussenliggende jaren is de vertrouwde wereldorde in elkaar gestort en komt Tunda nergens meer aan. Baku, Moskou, Wenen, Parijs – elke stad blijkt slechts een volgende etappe op zijn vlucht zonder einde.’

Vlucht zonder einde maakt onderdeel uit van een hele reeks vertalingen van het werk van Roth, die door Atlas wordt uitgebracht. Het is een aanwinst dat dit boek nu in het Nederlands vertaald is en afgaande op het mooie Zipper en zijn vader, vertaald door Wilfred Oranje maar onder eindredactie van Elly Schippers die Vlucht zonder einde vertaalde, zal de vertaling prima zijn.

Ook de timing van verschijning is goed. Roth is een veelzijdig schrijver die prachtig relaties tussen mensen en karakters kan beschrijven. Maar de boeken van Roth spelen ook in de geschiedenis van midden Europa en voelen als zodanig. Daardoor krijgen ze een extra lading. Dat komt waarschijnlijk omdat de wereld die Roth beschrijft, niet meer bestaat en het nostalgische verlangen naar een verdwenen wereld de personages blijft beheersen. Ook nu leven we in een tijd dat we, weer in Oekraine!, geschiedenis meemaken en de wereldorde – om dit grote woord nog een keer te gebruiken – even op zijn grondvesten schudt. Alle reden om Vlucht zonder einde te lezen.
Vlucht zonder einde, Elly Schippers, Atlas Contact, 112 blz., € 16,99

Bij Uitgeverij Van Oorschot verscheen van Max de Jong de bundel Heet van de naald, en andere gedichten samengesteld door Marsha Keja. ‘Heet van de naald’ geldt als het meest beroemde gedicht van Max de Jong. Max de Jong is de geschiedenis ingegaan als iemand die alles in zich had om een groot kunstenaar te worden: geldgebrek, een gemankeerde relatie met vrouwen, ontevreden, roddelziek en vroeg gestorven. Toch is hij altijd een wat marginale cultfiguur gebleven. Een mooie heruitgave betekent dat er (weer) een groep lezers kan kennis maken met het werk van De Jong. Van Oorschot heeft het gedicht door de jaren heen altijd in druk gehad, en deze versie van Heet van de naald aangevuld met teksten uit de nalatenschap, is een mooie opvolging in die reeks.
In een week vol van nostalgie kun je er gelukkig op rekenen dat Van Oorschot Max de Jong blijft uitgeven.
Heet van de naald, Max de Jong, bezorgd door Marsha Keja, Van Oorschot, € 19,50