Lijstje van verlangen
Wat je ook wel eens hoort, zo rond de feestdagen: ‘Ik wil een boek wat echt gebeurd is, weet je, dat ergens over gaat.’ Dat kan, hoewel een boek dat nergens over gaat een verademing zou zijn, maar veel interessanter zijn de boeken die gaan over dingen voordat die dingen er zijn. Nature imitates art (Oscar Wilde).
Bericht op Nu.nl: het leger van Irak telt 50.000 spooksoldaten, deels omgekomen militairen, deels deserteurs, deels verzonnen namen. Daarmee blijkt het lastig strijden tegen IS. De soldij van de fictieve militairen wordt wél echt uitbetaald, maar dan aan de corrupte ambtenaren die dit hebben verzonnen. Ze hebben het idee gestolen uit de roman Dode zielen van de Oekraïner Gogol. Een meesterwerk in nieuwe prachtvertaling van Aai Prins. Over een negentiende-eeuwse slimmerik die de papieren van overleden lijfeigenen opkoopt om daar een imaginair megalandgoed mee te bevolken – en daar dan een fijne hypotheek op af te sluiten. ‘Ruim 400 bladzijden glanzend en tintelend proza, doorschoten met verrassende beelden die soms een eigen leven gaan leiden: Krimchampagne voor de ziel.’
Ook actueel: soldateske barbarij, inclusief warlords en groot-russische visioenen op de Krim, in de Oekraïne. Al bijna een eeuw geleden onuitwisbaar in verhalen vertaald door Isaak Babel in zijn Rode ruiterij en alle andere verhalen. Prachtvertaling. Zo kernachtig en lichtvoetig, dat je steeds weer terugbladert om te zien welke mokerslag je nu weer heeft getroffen. Een voortzetting van Gogols nietsontziende blik en stilistische brille met andere middelen, in een andere tijd, maar even tijdloos. ‘De verhalen ademen, ondanks of dankzij hun romantisch-expressionistische stilering van de natuur, de sfeer van een nachtmerrie. ‘Een oranje zon rolt langs de hemel als een afgeslagen hoofd.’ ‘De dreiging kiert door de zinnen heen”, schreef Literair Nederland erover.
Ander bericht op Nu.nl. Onlangs nam het Europees parlement een motie aan om Google op te splitsen: de zoekmachine losweken van de overige Google-activiteiten met brillen, auto’s en wat dies meer zij. Doel: privacybescherming en het bestrijden van de alwetendheid van Google. ‘Zal in de praktijk weinig effect hebben’, aldus deskundigen. Een jaar daarvoor verscheen De Cirkel van Dave Eggers over ‘de toenemende privacyloosheid door het internet.’ Op p. 161 dient een Amerikaanse senator een motie in om… ‘De Cirkel’ (het Eggeriaanse Google) op te splitsen, langs diezelfde lijn en om dezelfde redenen als het Europarlement. Eigentijds leesvoer waar je van opkijkt.
Herdenken was onlangs ook actueel, en dan vooral de Eerste Wereldoorlog. Stefan Hertmans won de AKO-literatuurprijs met Oorlog en terpentijn, gebaseerd op grootvaders dagboeken van voor, tijdens en na die oorlog. Zegt hij, maar ik ben niet helemaal overtuigd. Desondanks door de kritiek gelabeld als een ‘meesterproef, die nu al de status van een klassieker heeft.’
Zeker zo goed vond ik Gissingen, gebeurtenissen van Hans Tentije. Prachtpoëzie vol onsentimentele nostalgie. Er wordt veel opgeroepen en weinig gemijmerd. ‘Nog geen pc of tv in zicht, maar wel archiefkasten, uitgelopen inkt, kleiputten, tichelovens, bediendenknoppen, rijstvloei, fondantkleurige neonreclame en een penetrante melange van Oost-Europese tabak en dieselolie. […] Fonkelende taal die de wonderbare sensatie oproept van een actueel gemaakt verleden.’ Wie verlangt daar nou niet naar?
Door Joost van der Vleuten
