Erosie is de nieuwste roman van de Vlaamse schrijfster Astrid Haerens (1989). Na een Master in Woordkunst aan het conservatorium in Antwerpen debuteerde ze in 2017 met de roman Stadspanters. In 2023 volgde haar poëziedebuut Oerhert, waarmee ze de Poëziedebuutprijs won. Ze werkt als docent Schrijven en Literaire analyse aan het conservatorium van Antwerpen en geeft les aan de Educatieve Master Schrijven aan het RITCS in Brussel.

Erosie is vanaf de eerste bladzijde al een bijzonder boek, zowel wat betreft de poëtische taal als wat betreft de letter O, die op veel bladzijden de tekst op bijvoorbeeld onderstaande manier onderbreekt:

OO ooo …

……..OOO°°°°°°°.     °°° O

Eiland

Het boek begin ermee dat de bijna veertigjarige internationaal succesvolle kunstenares Helle haar toevlucht heeft gezocht op een dunbevolkt eiland in de Duitse Waddenzee. Ze maakt urenlange wandelingen en spreekt ondertussen in haar hoofd tegen zichzelf en tegen haar vriendin Alma, die, zo ontdek je later, zonder opgaaf van redenen hun ooit zo hechte vriendschap heeft beëindigd. De hoofdstukken op het eiland worden afgewisseld met hoofdstukken waarin de jarenlange vriendschap tussen Helle en Alma vanaf het begin, ongeveer ergens halverwege de basisschool, wordt beschreven. Alma is een populair meisje, terwijl Helle vrijwel geen vrienden heeft. Helle voelt zich vereerd dat Alma haar ziet staan. De meisjes zijn meestal bij Alma thuis, omdat Helle zich schaamt voor haar depressieve moeder. Ze zijn jarenlang onafscheidelijk, ook al volgen ze soms verschillende vakken op de middelbare school. Ze zoeken elkaar steeds weer op en genieten overduidelijk van elkaars gezelschap. Voor Helle is deze vriendschap genoeg, Alma heeft ook wel andere vriendschappen, maar Helle is wel overduidelijk haar hartsvriendin. Hun relatie is er een van diepe vriendschap, nergens wordt gesuggereerd dat ze zich seksueel tot elkaar aangetrokken zouden voelen.

Na hun eindexamen gaan Helle en Alma allebei naar de kunstacademie, waar ze opnieuw een soort twee-eenheid vormen, maar waar af en toe de ongelijkwaardigheid van hun vriendschap enigszins doorschemert: ‘Je leerde me hoe ik mezelf kon profileren: wat ik moest zeggen tegen de docenten, curatoren, hoe ik me moest gedragen tussen verzamelaars, op welke manier ik het aantrekkelijkst was in hun ogen. (…) Je kleedde me aan, maakte me op, leerde me hoe ik zelfvertrouwen en eigenzinnigheid kon uitstralen. Samen gingen we naar kunstbeurzen en bestudeerden we hoe het eraan toeging: kijk, zei je, wat zij aanheeft, hoe hij staat, wat ze zegt, hoe hij nu zwijgt. Je zei, let goed op, kunst is altijd stelen. We vroegen elkaar raad, gaven suggesties, schrapten bij de een en voegden toe bij de ander.’

Rouw

Ondertussen is het door de afwisseling van de hoofdstukken overduidelijk dat de vriendschap tussen Helle en Alma op een voor Helle onbegrijpelijke en onbevredigende manier is geëindigd. Tijdens hun studie aan de kunstacademie hebben ze jarenlang met een paar andere studenten in een huis gewoond, maar na het afronden van hun studententijd is de behoefte aan contact tussen de vriendinnen niet meer evenredig verdeeld. Hoe Alma de vroegere vriendschap en de teloorgang daarvan ervaart is onbekend, omdat het gehele boek vanuit het perspectief van Helle wordt verteld. Zij rouwt op het eenzame Waddeneiland intens om de verloren vriendschap. Temidden van de woeste natuur richt ze zich in lange, prachtig geschreven monologen tot haar vriendin, die niet meer naar haar woorden luistert. ‘Ten westen en ten oosten liggen uitgestrekte wadden, zuigzompslikkige platen bedekt met heldergroene dikvlezige zeekraal die ik pluk en waar ik mijn tong tegenaan houd, zo zout zo heerlijk is het en afstotelijk tegelijk, zoals ik het graag heb en zoals je weet dat ik het graag heb – je lacht, je draait met je ogen.’

Terwijl Helle wandelt, raapt ze stenen op, met geen andere reden dan ze te voelen. Iedere dag komt ze met een vol emmertje op het strand gevonden schatten terug in het kamertje dat ze van ene Hetty heeft gehuurd. Hetty is al dik in de tachtig en woont al jarenlang op het eiland. Zij is een wijze vrouw die oog heeft voor het hevige verdriet waaronder Helle gebukt gaat. Hetty heeft ooit barnsteen gevonden op het eiland en weet de interesse van Helle daarvoor te wekken, maar het vinden van barnsteen lijkt zoeken naar een speld in een hooiberg voor Helle.

Stenen, klanken, tranen?

Boeken die liefdesverdriet als thema hebben zijn niet vernieuwend, maar de manier waarop Astrid Haerens in Erosie vriendschapsverdriet uitdiept is absoluut bijzonder en origineel. De afwisseling tussen de hoofdstukken waarin de tijdlijn van de vriendschap wordt gevolgd met de hoofdstukken waarin het gaat over het eenzame verdriet op het eiland zorgt voor een goede balans en nodigt uit tot verder lezen. De ‘stenen’ (OOoo..°°) die schijnbaar lukraak hier en daar over de bladzijden gestrooid zijn, lijken soms klanken te vormen, maar het zouden ook tranen kunnen zijn, zoals Hetty barnsteen de tranen van de Heliaden noemt, of symbolen van de leegte die Helle in haar leven ervaart. Ze geven hoe dan ook structuur aan de aanwezigheid van Helle op het eiland en uiteindelijk lijken ze haar zelfs troost te bieden.

In een ‘brief aan de lezer’ beschrijft Astrid Haerens op haar website met welke zin ze haar jongste boek ooit in eerste instantie begon: ‘Erosie. Waar ik ophoud en de ander begint.’ Enerzijds heeft Helle moeite met de steeds groter wordende ruimte tussen haar en haar vriendin, anderzijds geniet ze in toenemende mate van de schoonheid van geërodeerde stenen die ze aantreft op het eiland. Erosie is een intense en unieke roman, geschreven in een prachtige en poëtische stijl. Het boek laat veel ruimte aan de verbeelding en heeft niet als doel om een antwoord te geven op alle vragen. De complexiteit van vriendschap en het verlies daarvan worden weerspiegeld door de ruigheid en de stilte van de natuur van het eiland. Astrid Haerens geeft met haar roman woorden aan een gevoel waarvoor nauwelijks woorden leken te bestaan.