De cynicus in mij denkt dat de mensen op deze Afrikaanse vrachtauto het zo slecht nog niet hebben. Ze hebben tenminste allemaal een zitplaats. Dat kun je van NS-reizigers niet zeggen. Maar daarmee houdt mijn cynisme op. Ik ben onder de indruk van de foto. Bram Vermeulen, die voor de VPRO het programma De Trek aan het maken is, liet hem op 3 mei zien in DWDD.
Zijn documentaireserie, die vanaf 6 november zal worden uitgezonden, gaat over migratie in Afrika. Niet uit oorlogsgebieden, maar uit landen met weinig toekomst voor hun bewoners.
Op de vrachtwagen zitten geen vluchtelingen, maar arbeiders die dagenlang moeten rijden naar de mijnen waar ze werken. Aan de zijkant hangen zakken en jerrycans met eten en water. ‘Een soort Ark van Noach’ noemde Bram Vermeulen deze opeenstapeling van mensen. Een krachtige foto, die mij doet denken aan een installatie van Romuald Hazoumè, een kunstenaar uit Benin, die aansprekende verbindingen weet te leggen tussen het slavernijverleden en de migratiestromen van nu. Op de Documenta in Kassel in 2007 was van hem een boot te zien met op de achtergrond een foto van een paradijselijk Afrikaans strand: Dream.
Hij was opgebouwd uit 421 oliejerrycans. Als je goed keek kon je door de manier waarop ze waren gemonteerd in elke jerrycan een Afrikaans masker zien. Gezichten van bewoners van een continent dat rijk is aan olie, maar daar zelf het minst van profiteert. De winsten gaan naar het Westen. Het afval blijft. Een tekst op de bodem verwoordt de uitzichtloosheid van de migranten:
“Damned if they leave and damned if they stay: better, at least to have gone and be doomed in the boat of their dreams”
De installatie bezorgt je een stomp in je maag. Hij is een frontale aanval op de gemakzuchte gedachte dat economische vluchtelingen maar in eigen regio oplossingen moeten zoeken. Alsof het alleen hun probleem is.
Over De Trek van Bram Vermeulen: http://www.vpro.nl/buitenland/programmas/de-trek.html
Over Hazoumè en zijn installaties: http://www.octobergallery.co.uk/participate/downloads/hazoume.pdf