Literair Nederland

door Menno Hartman

De bibliofilie leeft. Als steeds meer uitgeverijen steeds goedkoper gaan produceren om de risico’s te minimaliseren is er tezelfdertijd een opmars van de liefdevol gemaakte, kleine supermooi vormgegeven boekjes in geringe oplagen. Neem dit boek, Zomerregen van Yves Bonnefoy, zeven gedichten van de grand old man van de Franse poëzie in een gewetensvolle vertaling van Kiki Coumans. Als lezen ook een tactiele ervaring is – en dat is het – dan is de eerste stap naar waardering van dit werk al gemaakt als je het boek in handen hebt. Het voelt eenvoudigweg goed, en het is hier te bestellen.

Dit is ook zoiets: Hof van Jan, een drukkerij in Haarlem werkt aan behoud van typografisch erfgoed. Dat betekent in concreto dat ze een prachtverzameling oude drukapparatuur heeft opgetast in een ruimte aldaar, maar ook dat er een gestaag groeiend fonds van kleine mooi gedrukte werken van boeiende schrijvers is. Adriaan van Dis werkt op dit moment aan een groot boek over zijn bijna honderdjarige moeder. Een eerste aanzet van dat boek is het verhaal Jammer, dat een dramatische gebeurtenis vertelt in het toenmalige Nederlands Indië. Beeldend kunstenaar Ronald Ruseler droeg een fraaie collage bij aan het boekje: ieder exemplaar is uniek. Jammer werd gezet uit de Spectrum en in 150 exemplaren gedrukt onder de Korenmaat. – Meer alhier.

De website van De Geus schrijft dat dit gepassioneerde essay van  Antonio Muñoz Molina ‘concrete voorstellen doet om uit de huidige economische crisis te komen, waardoor je direct je handen uit de mouwen zou willen steken. Deze vertelling in de loepzuivere stijl van George Orwell en Virginia Wolf is een lucide analyse en een warm pleidooi voor kennis, de enige weg die naar ware verandering kan leiden’. Dat ze bij De Geus niet weten hoe je de naam van Virginia Woolf schrijft neemt niet weg dat deze omschrijving de interesse gewekt heeft. ‘Virginia Wolf’ is geloof ik een rockband. Maar misschien een met loepzuivere stijl.

Tineke Hillegers-Zijlmans, Frieda Kleinjan vertaalden het boek.

door Ingrid van der Graaf

Een greep uit de binnengekomen boeken van deze week. Over Nina Simone is al veel geschreven. Gilles Leroy waagde zich aan een roman over dat deel van haar leven waar haar platenbazen niet zo gelukkig mee waren: namelijke haar politiek engagement. Leroy beschrijft Simones weg naar de top als een kronkelende weg vol teleurstellingen, alcohol, eenzaamheid en desillusies.Nadat ze uit protest tegen de Vietnamoorlog geen belasting meer betaalde en de VS ontvluchtte, leefde ze in Afrika, Zwitserland en van 1988 tot 1992 in Nederland. Haar leven wordt steeds chaotischer, het wordt bijna onmogelijk nog op te treden. Een Nederlandse vriend hielp haar de weg terug te vinden naar een stabieler leven. En in de jaren negentig veroverde Nina Simone een nieuw publiek en gaf de concerten die legendarisch zouden worden.  Uitgegeven bij Cossee.

Johannes Anyuru (1979) is een in Zweden geboren dichter, (moeder Zweeds, vader Oegandees). Een storm kwam uit het paradijs is zijn debuutroman. Het gaat over zijn vader, P genaamd, die als piloot in opleiding naar Athene gaat. Als in 1971 Idi Amin de macht grijpt in Oeganda, roept hij alle piloten naar het land terug. P negeert dit bevel en deserteert. Het verhaal volgt zijn beproevingen als vluchteling, als zwerver en als gevangene. Ondertussen blijft P  dromen van een leven als piloot, maar of hij ooit nog zal vliegen, is de vraag.  Uitgegeven bij World Editions, een spin off  (2013) van De Geus onder leiding van Eric Visser.

Per Petterson (1952) publiceert sinds 1987, maar brak pas door in 2003 met de roman Paarden stelen. Twee wegen is zijn negende roman en gaat over twee mannen (ooit vrienden) die elkaar tegenkomen op een brug nadat ze elkaar vijfendertig jaar niet meer gezien hebben. Wat volgt is een ongemakkelijk gesprek. Deze toevallige ontmoeting brengt veel herinneringen uit hun jeugd boven. Beiden groeiden op in gebroken gezinnen en putten toen kracht uit hun vriendschap. Ondanks dat ze hun eigen weg zijn gegaan, kunnen ze niet aan hun veelbewogen verleden ontsnappen.
Twee wegen werd uitgegeven bij De Geus

Van de Franse schrijver en psychoanalyticus Philippe Grimbert (1948) is zijn literaire debuut Het jurkje van Paul (2001) onlangs in vertaling van Jan Versteeg verschenen. Grimbert weet de tekortkomingen in de intermenselijke relaties scherp neer te zetten. Een roman over een man die in de ban raakt van een jurkje, dit koopt maar dat verzwijgt voor zijn vrouw. Waarom weet hij zelf ook niet. Het jurkje heeft een verwoestend effect op hun relatie. Er kleeft een geheim aan dat jurkje dat langzaam ontrafeld wordt. Het jurkje van Paul werd uitgegeven bij World Editions NL.

door Menno Hartman

De race voor de nieuwste beste klassieker is begonnen, waar men vroeger ergens ‘nieuw’ opplakte als een wervende sticker in felle kleuren is ‘oud’ nu in boekenland volledig in. Niet onterecht. Toen Niels Lyhne van Jens Peter Jacobsen binnen kwam, heb ik heel lang moeten denken waarvan ik die naam toch kende.  Ik ben speurend op een deel van het antwoord gekomen. Deze roman uit 1880, waarin het ontwaken van de nieuwe eeuw al decennia voor zijn komst beschreven wordt is een typisch voorbeeld van: Modern lang voor zijn tijd. Rilke schrijft over het boek in het vermaarde ‘Brief aan een jonge dichter’ en het is niet onmogelijk dat hij zijn Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge zijn ontstaan naar aanleiding van dit voorbeeld. En ik heb er Nederlanders over zien schrijven: Misschien J.J. Voskuil, Hanny Michaelis, ook Ter Braak en Du Perron denk ik. Dit is dus een interessant boek. Wereldbibliotheek. Al iets lezen, klik hier. Uit het Deens vertaald door Annelies van Hees.

Dat geldt vast ook voor Jan van Mersbergen nieuwe boek. Van Mersbergen: de enige man onder de Nederlandse schrijvers, schrijft als de Cormac McCarthy van de lage landen. Mix 1 deel Clint Eastwood met twee delen Hollands Pils, en je hebt: Jan van Mersbergen. Goede stijl, aansprekende thema’s. Cossee.

En dan een echte klassieker: Wilhelm Meisters Lehrjahre van Johann Wolfgang Goethe op Die Wahlverwantschafften na na de allerbeste roman van Goethe, is vertaald door een hele goede vertaalster: Ria van Hengel. Athenaeum, Polak & Van Gennep.

Dit was een goede week. Later de recensies.

door Menno Hartman

Een klein oogstje deze week. Laat ik beginnen te zeggen dat Grunberg waarschijnlijk onze indrukwekkendste schrijver is. Hij paart werkkracht aan ideeënrijkdom en hij schrijft intelligent en ironisch. Dat gezegd zijnde word ik zelf mismoedig van wat we maar ‘ingenaaide ideetjes voor bij de kassa’ zullen noemen. Het tweede deeltje Voetnoten (Nijgh & Van Ditmar), is wederom een verzameling van de columpjes die hij voor de Volkskrant schrijft. Die hebben hun goede werk al gedaan. Het zijn nu theezakjes die al eens gebruikt zijn. Een beetje kleur aan het hete water kunnen ze wel geven, veel smaak niet meer. Dit is opbakken van kliekjes. En eigenlijk vind ik Grunberg te indrukwekkend om dit maar steeds weer toe te laten. Afijn.

Boeiender in deze oogst is weliswaar ook een spin off van een ander medium, maar liefdevoller uitgegeven. In het spoor van de grote ontdekkers (Atlas Contact) In een schitterend kleurenboek lezen we de weerslag van O’Hanlons zoektocht naar zijn helden, 19e eeuwse natuurvorsers die de wereld over reisden.

Het is een VPRO televisiereeks die ontstond na de vruchtbare samenwerking in het Beagle programma in het Darwinjaar. O’ Hanon houdt van Nederland, ik zie hem regelmatig over de grachten lopen en heb hem maar eens de hand geschud, hij is tenslotte mijn held! Decennia terug las ik zijn Borneo- en Amazoneboeken met rode oren en de vaste overtuiging dat ik de hele wereld moest zien. Begin maar eens met dit boek, het valt niet tegen.

Samengesteld in samenwerking met Alexander Reeuwijk die eerder een boek over Darwin en andere helden met O’Hanlon en ondermeer Tijs Goldschmidt maakte, en onder de ongetwijfeld bezieldende patronage van de bijna mythische inmiddels ex-uitgever Emile Brugman. lezen dit boek.

Meer over avonturiers alhier.